Skip to content

ავტორიზაცია

უნდა ფლობდეს თუ არა ოფშორული კომპანია მედიაორგანიზაციას?

მომხრე
საქართველოს კომუნიკაციების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის სამართლებრივი დეპარტამენტის უფროსი
საზოგადოების დაინტერესება მაუწყებლის მესაკუთრის ვინაობით ბუნებრივია, მაგრამ ოფშორულ ზონებში დარეგისტრირებული კომპანიებისთვის ამის გამო მესაკუთრის უფლების აკრძალვა, ვფიქრობ, სასურველ შედეგს ვერ მოგვცემს. საქართველოს კანონმდებლობა ზომიერად ისედაც ზღუდავს მედიამფლობელების გარკვეულ კატეგორიებს. მაუწყებლობის შესახებ საქართველოს კანონის 37-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოში მაუწყებლობის ლიცენზიის ფლობა შეზღუდული აქვთ: ადმინისტრაციულ ორგანოს, ადმინისტრაციული ორგანოს თანამდებობის პირს/თანამშრომელს, ადმინისტრაციულ ორგანოსთან ურთიერთდამოკიდებულების მქონე პირს, პოლიტიკურ პარტიას ან პოლიტიკური პარტიის თანამდებობის პირს. ამ სიას რომც დაუმატოთ ოფშორული ზონები, მედიამფლობელების სრული 100%-იანი გამჭვირვალობა მაინც ვერ იქნება მიღწეული. თუ ოფშორულ ზონაში დარეგისტრირებულ საწარმოს კანონი აუკრძალავს სამაუწყებლო ლიცენზიის აღებას, ის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით დააფუძნებს შვილობილ კომპანიას საქართველოში, რომელიც თავის მხრივ დააფუძნებს მეორეს, მესამეს და ასე შემდეგ. ამ პირამიდაში ყველაზე ბოლოს დაფუძნებული საქართველოს რეზიდენტი იურიდიული პირი აიღებს სამაუწყებლო ლიცენზიას, კანონის სრული დაცვით. კანონი ამ ქმედებით არ დაირღვევა და საბოლოოდ სამაუწყებლო ლიცენზიის მფლობელი საქართველოში დარეგისტრირებული კომპანია იქნება. ანუ ბუნდოვანია, უკუსვლით რამდენი ეტაპით უკან უნდა გადავიდეთ იმისათვის, რომ გავარკვიოთ, რომელი კომპანია არის ოფშორულ ზონაში დარეგისტრირებული, და ვინ არის რეალური მფლობელი. თუ მთავარი ის არის, ვიცოდეთ, ვინ არის სამაუწყებლო ლიცენზიის მფლობელი, ოფშორულ ზონაში დარეგისტრირებული პირების მიერ სამაუწყებლო ლიცენზიის ფლობის აკრძალვა ამ მიზანს ვერ მიგვაღწევინებს. პირის დაინტერესების შემთხვევაში, მას მაინც შეეძლება დაფაროს მისი კავშირი რომელიმე მედიასთან. ნებისმიერი შეზღუდვა კი, როგორც ცნობილია, იწვევს ალტერნატიული გამოსავლის, ხერხის, საშუალების ძიებას. საკითხის ხისტად მიდგომით მოგვარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება შესაძლებელი, თუ ცვლილებები შევა არა მხოლოდ მაუწყებლობის შესახებ კანონში, არამედ თუ ოფშორულ ზონებში დარეგისტრირებულ კომპანიებს საქართველოში საერთოდ აეკრძალებათ წილების ფლობა და სამეწარმეო საქმიანობა. მაგრამ ამ შემთხვევაში, აუცილებელია აქ ზომიერების დაცვა, პროპორციულობის უზრუნველყოფა, რათა ინფორმაციის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მექანიზმებმა არ ხელყონ თავისუფალი მეწარმეობისა და საკუთრების კონსტიტუციური უფლებებით სარგებლობის საშუალება. პრობლემა მხოლოდ სამართლებრივი რეგლამენტაცია როდია. იმისთვის, რომ მედიაში გამჭვირვალობა 100 და მეტი პირით უკუსვლით ოფშორულ ზონებში რეგისტრირებულ კომპანიებს აუკრძალო, საქართველოში ყველა საწარმოს, რომელიც სააქციო საზოგადოების ფორმით იქნება ჩამოყალიბებული, უნდა აუკრძალო ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე ვაჭრობებში მონაწილეობაც. წარმოვიდგინოთ, რომ საერთაშორისო ბირჟაზე ვიღაცამ იყიდა ქართული კომპანიის აქციები. სახელმწიფომ როგორ უნდა აკონტროლოს ვინ არის თითოეული აქციის მყიდველი? ამის ბერკეტი არ არსებობს. გამოდის, რომ ყველა სააქციო საზოგადოება უნდა შემოიფარგლოს საქართველოს მასშტაბით და საერთაშორისო ბირჟებზე აქციები გასაყიდად ვერ უნდა გაიტანოს. უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ ამ მომენტისთვის არც ერთი სამაუწყებლო ლიცენზია არ არის გაცემული ოფშორულ ზონაში დარეგისტრირებულ სუბიექტზე. ლიცენზიების ყველა მფლობელი საქართველოს რეზიდენტი იურიდიული პირია. ანუ ის კომპანიები, რომლებიც ფლობენ სამაუწყებლო ლიცენზიებს საქართველოში რეგისტრირებულები არიან, მაგრამ მათი დამფუძნებლები შეიძლება იყვნენ ოფშორულ ზონაში დარეგისტრირებული კომპანიები. მაგალითად, სამაუწყებლო ლიცენზიას ფლობს შპს "სამაუწყებლო კომპანია "რუსთავი 2" და არა თავად ამ შპს-ს დამფუძნებელი, 70%-ის მფლობელი "DEGSON LIMITED", რომელიც ვირჯინიის კუნძულებზეა რეგისტრირებული. ასევე კომპანია "DENAL UNION" კი არ არის სამაუწყებლო ლიცენზიის მფლობელი, არამედ შპს "საქართველოა", რომლის დამფუძნებელიც თავის მხრივ "DENAL UNION"-ია. პიროვნულად არ ვარ წინააღმდეგი იმისა, რაც ჩემ ოპონენტებს უნდათ. მაუწყებლის მესაკუთრის თაობაზე ინფორმაცია ღია უნდა იყოს საზოგადოებისთვის. მაგრამ გამჭვირვალობის უზრუნველყოფას არ უნდა ვანაცვალოთ სხვა ტიპის თავისუფლებებით სარგებლობის საშუალება (თავისუფალი მეწარმეობა, თანასწორობა, საკუთრების უფლება). მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარება ხომ ისაა, რაც უზრუნველყოფს სარეკლამო ბაზრის განვითარებას, რაც, თავის მხრივ, მაუწყებელთა სახელმწიფოსაგან და გაურკვეველი მიზნების მქონე ოლიგარქებისაგან დამოუკიდებლობის ყველაზე ლეგალური და ლოგიკური ფინანსური საშუალებაა.
მოწინააღმდეგე
იურისტი, ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია
ოფშორული კომპანია არ უნდა იყოს მედია ორგანიზაციის მფლობელი (მფლობელი იგივეა, რაც: დამფუძნებელი, პარტნიორი, მესაკუთრე), რადგან ეს ხელს უშლის მედიის გამჭვირვალობას, სანდოობასა და ანგარიშვალდებულებას. სამართლებრივი/ფაქტობრივი მდგომარეობა დასაწყისშივე დავაზუსტებ, რომ ვისაუბრებ მხოლოდ სამაუწყებლო კომპანიებზე და არა ნებისმიერ მედიასაშუალებაზე. საქართველოში მაუწყებლები, როგორც წესი, რეგისტრირდებიან მეწარმე-სუბიექტებად (იგივე საწარმო/კომპანია) და საჭიროებენ ლიცენზიას. სწორედ რეგისტრაციის დროს წარედგინება მარეგისტრირებელ ორგანოს კომპანიის დამფუძნებლების (პარტნიორების) შესახებ ინფორმაცია. კომპანიის მფლობელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი, მათ შორის - უცხო ქვეყნის იურიდიული პირი, შესაბამისად ოფშორული კომპანიაც. თუმცა, მეორე მხრივ, მაუწყებელთა შესახებ კანონის თანახმად, მაუწყებლობის სფეროში ლიცენზიის მფლობელი შეიძლება იყოს მხოლოდ საქართველოს რეზიდენტი ფიზიკური ან იურიდიული პირი. მიუხედავად ამ შეზღუდვისა, კანონი არ კრძალავს შუალედური რგოლის გაჩენას. ლიცენზიის მფლობელი სამაუწყებლო კომპანიის მეპატრონე შეიძლება გახდეს ნებისმიერი პირი, მათ შორის - ოფშორული კომპანიაც. მაგალითად, ყველასათვის ცნობილია, რომ „რუსთავი 2“-ისა და „მზის“ წილის მფლობელია ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე (ოფშორული ზონა) რეგისტრირებული კომპანია "DEGSON LIMITED". გამჭვირვალობა საქართველოში ნებისმიერი კომპანიისა და ასევე მაუწყებლების მფლობელების შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია. კანონით, მარეგისტრირებელ ორგანოსთან არსებული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი საჯაროა, თუმცა საკუთრივ ამონაწერის ფორმა არ შეიცავს მფლობელების შესახებ მონაცემს. აღნიშნული მონაცემი ფიქსირდება მხოლოდ საწარმოს მიერ წარდგენილ სარეგისტრაციო განაცხადსა და წესდებაში (ამ უკანასკნელის წარმოდგენა დღეს სავალდებულო არ არის). კანონმდებლობა აღნიშნული დოკუმენტების საჯაროობის თაობაზე არაფერს ამბობს. საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის პრაქტიკის თანახმად კი, მარეგისტრირებელი ორგანო გასაჩივრების შემდეგაც არ გასცემს ამ ინფორმაციას. მაგალითად, საიამ 2009 წლის ოქტომბერში მოითხოვა რიგ საწარმოთა (მათ შორის, შპს სამაუწყებლო კომპანია "რუსთავი 2"-ისა და შპს "ტელეიმედის") როგორც სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერები, ასევე მათ მიერ წარდგენილი სარეგისტრაციო განცხადებების ასლები. ფინანსთა სამინისტრომ განმარტა, რომ კანონით "არ არის გათვალისწინებული სარეგისტრაციო განცხადებების ასლების გაცემა, ნებადართულია მხოლოდ სამეწარმეო რეესტრის მონაცემების გაცნობა და ამონაწერების განმცხადებლისთვის გადაცემა“. მნიშვნელოვანია, რომ კანონმდებლობა მაუწყებლების შემთხვევაში გამონაკლისს უშვებს და მოითხოვს, რომ ლიცენზიის მფლობელებმა ყოველწლიურად გამოაქვეყნონ და კომუნიკაციების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას მიაწოდონ ინფორმაცია საწარმოს მფლობელების შესახებ. მიუხედავად ამისა, გამჭვირვალობის პრობლემა თავს იჩენს სწორედ მაშინ, როცა აღმოჩნდება, რომ მფლობელი ოფშორული კომპანიაა. ამისი მიზეზი კი ის გახლავთ, რომ საქართველოს კანონმდებლობით ოფშორული კომპანიის შესახებ ვერაფერს შევიტყობთ, თუ მას საქართველოში არ აქვს ფილიალი. ფილიალის დაფუძნების ვალდებულება კი ამ შემთხვევაში არ არსებობს. სანდოობა რომ არა საზოგადოებრივი ინტერესი, მაუწყებლების საქმიანობა არ დარეგულირდებოდა კანონმდებლობით და ეთიკური სტანდარტებიც კი არ დადგინდებოდა ნორმატიული აქტით. საზოგადოებრივი ინტერესი არსებობს სწორედ სანდო, მიუკერძოებელ და სამართლიან მაუწყებლობაზე, ეს ყველაფერი კი დამოკიდებულია მაუწყებლის ფინანსებისა და გადაწყვეტილებების მიმღებების შესახებ ინფორმაციის გამჭვირვალობის ხარისხზე. ყველასთვის ნათელია, რომ ოფშორული კომპანიების მთავარი ატრიბუტი არ გახლავთ ღიაობის პრინციპი, უფრო - პირიქით. ანგარიშვალდებულება ოფშორული კომპანიების მონაწილეობა გაართულებს კომისიის მხრიდან მედიამფლობელების მიერ კანონით დადგენილი (მაგალითად, სალიცენზიო პირობების დაცვა) მოთხოვნების შესრულებაზე კონტროლს. მაგალითად, კანონით იკრძალება მაუწყებლის საკუთრების კონცენტრაცია, ანუ პირს უფლება აქვს, დამოუკიდებლად ან მასთან ურთიერთდამოკიდებულების (თუ ერთი პირი პირდაპირ ან ირიბად ფლობს მეორე პირის აქციებს ან საწესდებო კაპიტალის წილს, არის მისი თანამდებობის პირი, ან მისთვის ან მისი აქციონერის, პარტნიორის ან თანამდებობის პირისთვის ასრულებს რაიმე ანაზღაურებად სამუშაოს; აგრეთვე თუ ერთი მაუწყებელი ახორციელებს მაუწყებლობას მეორე მაუწყებლის მეშვეობით) მქონე პირთან ერთად ფლობდეს არა უმეტეს 1 საერთო საეთერო სატელევიზიო და 1 საერთო საეთერო რადიომაუწყებლობის ლიცენზიას თითო მომსახურების ზონაში. კომისია ვალდებულია, კონცენტრაციის თავიდან ასაცილებლად გარკვეულ ზომებს მიმართოს. თუმცა, თუ ოფშორული კომპანიების შესახებ ინფორმაცია ხელმისაწვდომი არ არის, არც კომისიის საქმიანობის გაკონტროლების საშუალება გვაქვს.

კომენტარები

სტუმარი, იანვარი 6, 2010, 00:56:41

სამარცხვინოა როდესაც მთელ საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედი ტელევიზიების მფლობელობის საკითხი ბურუსითაა მოცული. მათ დამოუკიდებლობაზე ლაპარაკი აღარც გვიხდება ასეთ სიტუაციაში.

სტუმარი, იანვარი 6, 2010, 07:27:48

სამწუხაროა, რომ რაღაც-რაღაცეები უკვე მისაღებად და ჩვეულებრივად მიგვაჩნია საქართველოში. ტელევიზიების გასაიდუმლოებული მფლობელობა ნებისმიერ დასავლურ, განვითარებულ ქვეყანაში სკანდალური ისტორია იქნებოდა. ჩვენთან კი ამაზე ორი აზრი არსებობს... :)

სტუმარი, იანვარი 10, 2010, 22:04:27

გარკვეულწილად ვეთანხმები ბატონ კახი ყურაშვილს. ახლაც არსებობს უამრავი ნაცადი სქემა, თუ როგორ უნდა დავმალოთ დამფძნებლების ვინაობა. განა ვინმეს რაიმეს ეუბნებოდა საქართველოში რეგისტრირებული ტელეკომპანია "იმედი"-ს მფოლებლი ფირმა "იმედია"-ს დირექტორის სახლეი და გვარი?! თუმცა ყველამ ვიცოდით ვინ იყო მისის რეალური მფოლები, შეხედეთ ვინ და როგორ ურთიერთობს ტელევიზაისთან, რა სიუჟეტები გადის, რა ტონელობაში, რა აქცენტები კეთდება და მიხვდები ვინც არის რეალური თუ ვირტუალური "მფლობელი". ამავე დროს რაღაც რეგულირება მაინც არის საჭირო. ჩემი აზრით საუკეთესო ვარიანტი იქნებოდა ასეთი სისტემა: 1. თუ ტელევიზიის დამფუძნებელი არის იურიდიული პირი, მაშინ მისი მფლობელი ორგანიზაცია უნდა იყოს საქართთველოში დარეგისტრირებიული, ხოლო მისი პრეზიდენტი/დირექტორი კი საქართველოს მოქლაქე, ეს ბოლო მოთხოვნაა აუცილებელი აგრეთვე თუ დამფუძნებელი ფიზიკური პირია. 2. აუცილებელი პირობა არის რომ ტელევიზიამ ყოველკვარტლაურად გამოაქვეყნოს შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია, დაფინანსების წყაროების მითთებით. 3. თუ წლის შედეგების მიხედვით ტელევიზია აკონტროლებს სარეკლამო ბაზრის 20%-ზე მეტს, მაშინ ტელევიზია გარდაიქმნება ღია ტიპის სააქციო საზოგადოებად, რომლის აქციების 49.9% უნდა თავისუფალ მიმოცევაში უნდა იყოს გაშვებული საფონდო ბაზარზე.

სტუმარი, იანვარი 10, 2010, 23:23:25

უნდა არსობებდეს მოთხოვნა რომ რეალური მფლობელები (beneficial owners) იყოს ცნობილი, განსაკუთრებით იმ ტელევიზიებისა რომლებიც მთელ საქართველოს ტერიტორიას მოიცავს.

სტუმარი, იანვარი 11, 2010, 20:37:05

ვფიქრობ არანაირი მნიშვნელობა ინფორმაციის სანდოობის მხრივ ამ მომენტს არ აქვს, რადგან საქართველოში (ისევე როგორც ყველგან) საზოგადოების რიგითი წარმომადგენელი არ დაიწყებს სამეწარმეო რეესტრში ქექვას და დამფუძნებლების შესახებ მონაცემების მოძიებას, რომც იყოს ცნობილი და კანონი ავალდებულებდეს ამ მონაცემის საჯაროობას, მაინც არავინ დაიჯერებს და ეჭვქვეშ დააყენებენ მფლობელების რეალურობას. თუმცა რა თქმა უნდა კარგი იქნება საჯაროობა და გამჭვირვალობა.

სტუმარი, იანვარი 11, 2010, 22:58:56

აქ საქმე მხოლოდ საჯარო რეესტრში არ არის. ეს საკითხი ზოგადად უნდა იყოს ღია და გამჭვირვალე. კანონით უნდა იყოს მოთხოვნილი რეალური მფლობელების დასახელება (და არა შუამავალი კომპანიების). როდესაც ეს მოთხოვნა იარსებებს, სიმართლის დამალვა ბევრად უფრო ძნელი იქნება. ჟურნალისტებს ექნებათ საშუალება მფლობელობის შესახებ პირდაპირ დასვან შეკითხვა და მოითხოვონ პირდაპირი პასუხი. შესაბამისად მოსახლეობას და დაინტერესებულ პირებს ექნებათ საშუალება მიიღონ მნიშვნელოვანი ინფორმაცია.

kid, იანვარი 12, 2010, 18:26:30

ჩემი  აზრით,  კითხვა იყო  არასწორად დასმული:  "უნდა ფლობდეს თუ არა ოფშორული კომპანია მედიაორგანიზაციას?".

კახა ყურაშვილმა  კითხვას  უფრო  დამაჯერებლად  უპასუხა.

 

თუ  ჟურნალს  უნდოდა  აქცენტი  გაეკეთებინა  ტელეარხების  რეალური  მფლობელების  არცოდნის ავკარგიანობაზე,  კითხვა  უნდა  დაესვა  სხვაგვარად.

სტუმარი, იანვარი 13, 2010, 20:45:51

Freedom House-ის კვლევის მიხედვით, ქართული მედიის თავისუფლება შემცირდა. ამის შესახებ ორგანიზაციის ყოველწლიურ კვლევაშია ნათქვამი, რომელიც 12 იანვარს გამოქვეყნდა. ანგარიშში ნათქვმია, რომ "ინფორმაცია საქართველოში მედიასაშუალებების მფლობელების შესახებ არ არის გამჭირვალე და ხშირად ჟურნალისტებმა და კორესპონდენტებმა არ იციან, ვინ არის იმ კომპანიის რეალური მფლობელი, სადაც ისინი მუშაობენ".

ახალი კომენტარის გამოქვეყნება

ამ ველის კონტენტი პირადია და არ გამოჩნდება.
CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.