„ციხისუბანი-ქალაქის ყველაზე ძველი ნაწილი აღარ არსებობს. მკვლევარებს  დრო დაჭირდებათ იმისათვის, რომ გაანალიზონ რას ნიშნავს ეს ქალაქისთვის" - ნატო ცინცაბაძე, არქიტექტორ-რესტავრატორი.

„ ჩემი საკუთრების დანგრევა ისე დაიწყეს, რომ არც კი უკითხავთ" - ამბობს ნანა ჯანაშია, რომელიც ბეთლების 27 ნომერში ცხოვრობს.

მან სახლის გვერდით, ბეთლემის 25 ნომერში მდებარე სარდაფი 11 წლის წინ შეიძინა. მაშინ ოჯახმა არც კი იცოდა, რომ სარდაფი მე-18 საუკუნის, უნიკალური მნიშვნელობის იყო.

„თბილისში ასეთი სარდაფი მხოლოდ რამდენიმეა შემორჩენილი. ძეგლთადაცვის მისიით მოსული ორგანიზაცია კი მესაკუთრეს სთხოვდა იმის დადასტურებას, რომ ეს სარდაფი მართლაც უძველესი და ღირებული იყო. დღეს სარდაფის ნაწილი უკვე დანგრეულია, თუმცა აღდგენა შესაძლებელია"-ამბობს ნატო ცინცაბაძე არქიტექტორ-რესტავრატორი.

ნანამ და მისმა ქმარმა ლორანმა, რომელიც შვეიცარიის მოქალაქეა, თბილისის განვითარების ფონდს წერილობით ბერვჯერ მიმართეს. მათთან ბოლო შეხვედრაზე შეთანხმდნენ, რომ ნგრევის პროცესი შეჩერდებოდა და სარდაფს პირვანდელი სახით აღადგენდნენ.

შეხვედრის შემდეგ ერთი თვეზე მეტია გასული და სამუშაოები ისევ შეჩერებულია.

თბილისის უძველეს, შუა საუკუნეების უბანში, ქვემო კალაში, ისტორიული სახლების უმეტესობა აღარ არსებობს. სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ფარგლებში, ძველი ნაგებობების ნაცვლად, ახლის მშენებლობა უკვე დაწყებულია.

ქვემო კალაში სარესტავრაციო სამუშაოებს თბილისის განვითარების ფონდი ასრულებს. ამ უბანში მიმდინარე სამუშაოების დროს ხუთი სახლი დაინგრა ( გომის 2 შესახვევი №6; გომის 9; ბეთლემის 25; ბეთლემის 23; ბეთლემის 21; ბეთლემის 38 ).

„გარდა იმისა, რომ უბანი დაიცალა ხალხისგან, ფიზიკურად სახლები აღარ არის, რიგი შენობები გამზადებულია დასანგრევად"- მაია მანია, ხელოვნებათმცოდნე.

პროფესიონალები ამბობენ, რომ ამ სახლების მდგომარეობა არ იყო ისეთი მძიმე,რომ დაენგრიათ.

კანონში „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ" ვკითხულობთ:

უძრავი ძეგლის ან მისი ნაწილის დაშლა დასაშვებია მხოლოდ ძეგლზე ამ კანონით დაშვებული სამუშაოების (რეკონსტრუქციის) ფარგლებში და ძეგლის აღდგენის პირობით, იმ შემთხვევაში, თუ ამას მოითხოვს ძეგლის ინტერესები ან თუ ძეგლის არსებული მდგომარეობა საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას და არ არსებობს ამ საფრთხის თავიდან აცილების სხვა შესაძლებლობა.

ქვემო კალაში მიმდინარე სარესტავრაციო სამუშაოებზე ზედამხედველობა თბილისის განვითარების ფონდის მოვალეობაა. შეკითხვაზე რატომ დაინგრა ეს სახლები, იყო თუ არა ნებართვა გაცემული დანგრევაზე და რატომ იყო შეუძლებელი ამ სახლების შენარჩუნება ფონდისგან პასუხები ვერ მივიღეთ.

თბილისის განვითარების ფონდთან ერთად, კალაში სარესტავრაციო სამუშაოებს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ფონდიც მეთვალყურეობს. მარიკა დიდებულიძე, რომელიც ფონდის პროექტების კოორდინატორია ამბობს, რომ რესტავრაცია-რეკონსტრუქციის მიზანი მხოლოდ სახლების გაკეთება და შენარჩუნება კი არა, იქ მცხოვრები ადამიანებისთვის უკეთესი პირობების შექმნაც არის.

„არის შემთხვევები, როდესაც სრულიად შეუძლებელია შენობის ფიზიკური შენარჩუნება. დანგრევის გადაწყვეტილების მიღება მარტივი არ არის. ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში ვიკვლევთ ძეგლს და შემდეგ ვიღებთ გადაწყვეტილებას. ზოგჯერ შეცდომებიც არ არის გამორიცხული, რადგან ძალიან რთული პროცესია".

ხელოვნებათმცოდნეებს ყველაზე მეტად ის აღელვებთ, რომ მათი რეკომენდაციები, თუ როგორ შეიძლება ქალაქმა მაქსიმალურად შეინარჩუნოს სიძველე, არცერთხელ არ გაუთვალისწინებიათ.

„ამ უბანში ქუჩების მოხაზულობაც გვეუბნება, რომ ეს ქალაქი მართლაც შუასაუკუნეობრივია, თავისი ვიწრო შუკებით, მიხვეულ-მოხვეული ქუჩებით, დაგრეხილი ჩიხებით, ბანიანი, ტერასული სახლებით. სიძველის ეს მახასიათებლები დღეს უკვე დაკარგულია"- აცხადებს მაია მანია, ხელოვნებათმცოდნე.

ბეთლემის 25 ნომერში მდებარე სარდაფის მეპატრონეებმა ნანა ჯანაშიამ და მისმა მეუღლემ ლორენმა საკუთრების დაცვა დროებით მაინც შეძლეს. სარდაფის შესანარჩუნებლად მათ მერიას და განვითარების ფონდს წერილობითაც მიმართეს და ფონდის წარმომადგენლებსაც პირადადაც რამდენჯერმე შეხვდნენ. ისინი ამბობენ, რომ სარდაფს არ დათმობენ და დაზიანებულ ნაწილსაც საკუთარი სახსრებით აღადგენენ. ეს ოჯახი ამ უბანში გამონაკლისია,სხვებმა, მიუხედავად უკმაყოფილებისა საკუთრი საცხოვრებალი სივრცის მოწყობა ქალაქის მერიას გადააბარეს.